GEWICHT-SPECIFIEKE DREMPELWAARDEN VOOR HITTESTRESS BIJ VLEESKUIKENS GEFORMULEERD
Lichaamsgewicht is bepalend voor start van hittestress
De zomer komt er weer aan waardoor het risico op hittestress bij pluimvee merkbaar toeneemt. Het afgelopen VLAIO LA-traject COOLCHICKS had als doel de gezondheid en het welzijn van pluimvee te verzekeren, en dit vooral ook op warme en hete dagen. Op basis van verzamelde gegevens uit het project, werden formules en drempelwaardes vastgelegd voor hittestress, gebaseerd op het lichaamsgewicht van vleeskuikens. Zwaardere kuikens hebben immers eerder last van hittestress dan hun lichtere soortgenoten. Maar vanaf wanneer vertonen vleeskuikens nu precies signalen van hittestress?
Thermoneutrale zone
Kippen proberen – net als andere warmbloedige dieren – hun lichaamstemperatuur constant te houden. Dit zorgt voor een dunne balans tussen warmteproductie en warmteverlies. Een kip bevindt zich in zijn ‘thermoneutrale zone’ wanneer de energiekosten voor het onderhoud minimaal zijn en er dus geen extra energie gespendeerd moet worden aan warmteproductie of afkoeling. De kip ervaart in die zone ‘thermaal comfort’.
Dynamische grenzen
De thermoneutrale zone heeft een onder- en bovengrens. Deze zijn dynamisch en kunnen beïnvloed worden door factoren van buitenaf, of door factoren afkomstig van het dier zelf. Bij invloeden van buitenaf (exogene warmte) kan gedacht worden aan o.a. (omgevings)temperatuur, relatieve vochtigheid en bezettingsgraad. Bij invloeden afkomstig van het individuele dier zelf op het metabolisme (endogene warmte) komen leeftijd, lichaamsgewicht, ras, geslacht en verteringswarmte aan bod.
Wanneer een dier reageert op een hitterespons, wordt zowel de exogene als de endogene warmteproductie in rekening gebracht, alsook het warmteverlies dat naar de omgeving toe kan plaatsvinden.
Kippen kunnen last hebben van hittestress en gaan via hijgen proberen om hun lichaamstemperatuur weer onder controle te krijgen. Zwaardere, oudere dieren ervaren eerder hittestress dan hun lichtere, jongere soortgenoten.
THI
Om de exogene warmteproductie te kwantificeren, kunnen we (zoals in eerdere artikels beschreven) gebruik maken van parameters als omgevingstemperatuur en relatieve vochtigheid (RV). Deze worden gecombineerd in de THI (temperature-humidity index), die soortspecifiek is. Er bestaan verschillende formules om de THI te berekenen, en afhankelijk van de gebruikte formule, is de interpretatie van de bekomen resultaten ook anders. In deze studie werd de THI-formule, specifiek opgesteld voor vleeskuikens van 2,8 kg (door Tao & Xin in 2003), gebruikt.
Hittestress-indicatoren
Wanneer de balans tussen warmteproductie en warmteverlies verstoord raakt (bvb door een hogere omgevingstemperatuur), kan dit gedetecteerd worden via diergebonden responsen zoals (een verhoogde) ademhalingsfrequentie en lichaamstemperatuur. Doordat de parameters diergebonden zijn, geven ze een indicatie van de warmte-beleving bij het dier zelf.
Kippen verliezen hun warmte vooral door te hijgen, waardoor een stijging in ademhalingsfrequentie kan wijzen op een drempelwaarde. In dit artikel zal hierop dieper ingegaan worden. Daarnaast kan ook lichaamstemperatuur gebruikt worden als mogelijke diergebonden hittestress-indicator. Bij kippen ligt de normale lichaamstemperatuur tussen 40,5 en 41,5 °C. Wanneer deze range wordt overschreden, kan dit dus wijzen op onvoldoende warmteverlies en de start van hittestress.
Zwaardere dieren krijgen eerder last van hittestress
Vleeskuikens groeien snel waardoor lichaamsgewicht, en het daaraan gekoppelde metabolisme, een grote rol speelt in de warmte/hitte-beleving van het dier. De maximale streeftemperatuur in de stal ligt lager naarmate de dieren ouder (en zwaarder) worden. Zwaardere dieren hebben immers vaak een hogere voederopname voor groei, waardoor hun interne warmteproductie kan stijgen. Daarnaast kan hun grotere spiermassa het warmteverlies via de ademhaling bemoeilijken. Het is dan ook logisch dat zwaardere (oudere) kippen sneller hittestress ervaren in vergelijking met lichtere, jongere soortgenoten.
Verfijnde drempelwaarden hittestress
Om de beoordeling van hittestress verder te verfijnen, werden in het COOLCHICKS-project individuele data bestudeerd, verzameld tijdens drie zomers (2022-2024) op het Proefbedrijf Pluimveehouderij. In totaal werden 4.314 individuele metingen van ademhalingsfrequentie (en lichaamstemperatuur) gebruikt om nieuwe drempelwaarden bij vleeskuikens ouder dan 21 dagen vast te stellen.
Breekpunten
In de studie werden verschillende statistische modellen getest om mogelijke drempelwaarden voor hittestress te berekenen. Een gewichtsafhankelijk breekpunt werd gevonden voor de ademhalingsfrequentie, en dit zowel bij THI als bij staltemperatuur (Fig.1). Eens de kippen voorbij dit breekpunt zijn, stijgt hun ademhalingsfrequentie significant (te zien als een ‘knik’ in de figuur).
Voor de THI kan het breekpunt berekend worden met de formule 29,03 – (1,753 x lichaamsgewicht (kg)).
Voor de staltemperatuur met de formule: 29,66 – (1,684 x lichaamsgewicht (kg)).
Figuur 1. Model van ademhalingsfrequentie bij vleeskuikens t.o.v. de THI in de stal (links) en t.o.v.de staltemperatuur (rechts). Bij de visualisatie wordt gebruik gemaakt van verschillende gewichtscategorieën (zie legende). De verticale lijnen tonen de drempelwaardes per gewichtscategorie. Zwaardere dieren vertonen lagere drempelwaardes.
Cijfervoorbeeld
Stel dat je een kip hebt van 2,5 kg (groene lijnen op Fig.1), dan ligt voor de staltemperatuur het breekpunt bij 25,5°C, en voor de THI bij 24,6. Op dat moment wordt een ademhalingsfrequentie waargenomen van 76, resp. 88 ademhalingen per minuut. Vanaf de breekpunten, zie je een ‘knik’ in de grafiek (Fig.1), waarna de ademhalingsfrequentie significant meer stijgt (een veel steilere helling in de figuur) en de kip dus merkbaar meer last heeft van hittestress.
Zelf simuleren
Op het online Coolchicks-platform (www.pluimveeloket.be/coolchicks) werden deze nieuwe drempelwaarden toegevoegd. Geef bij de paragraaf ‘hittestress-voorspellende tool’ zelf je eigen staltemperatuur en relatieve vochtigheid in de stal in, alsook het huidige lichaamsgewicht van je kippen en kom te weten of ze al dan niet een verhoogde kans hebben op het ervaren van hittestress, en je dus bepaalde maatregelen moet treffen om dit te voorkomen!
Besluit
Lichaamsgewicht heeft een significant effect op de start van hittestress. Zowel bij modellen met ademhalingsfrequentie als lichaamstemperatuur werden de stijgingen hierin vroeger waargenomen bij zwaardere dieren. Dit is belangrijk om mee te nemen bij de evaluatie van hittestress, en gewicht-specifieke drempelwaarden kunnen berekend worden met behulp van de vooropgestelde formules. Op basis daarvan kan je als veehouder overgaan tot het tijdig implementeren van passende maatregelen. Check hiervoor zeker ook het online platform met een overzicht van mogelijke maatregelen op www.pluimveeloket.be/coolchicks.
Auteurs: Karolien Langendries (Pluimveeloket) - Renée De Baets, Bart Ampe & Evelyne Delezie (ILVO) - Kris De Baere (Proefbedrijf Pluimveehouderij)
Publicatiedatum: juni 2026
