HITTE-ACTIEPLAN VOOR PLUIMVEE BESCHIKBAAR

Renée De Baets verdedigde haar PhD-onderzoek rond hittestress bij pluimvee

Eind juni was het weer zover: een lange, hete periode waarin zowel mens als dier het lastig had zich aan te passen aan de hoge omgevingstemperaturen. Verwacht wordt dat onze contreien steeds meer (en langer) geconfronteerd zullen worden met dergelijke hittegolven. Renée De Baets verdedigde eind mei met succes haar doctoraatsonderzoek rond hittestress bij pluimvee. Ze onderzocht de effectiviteit van diverse voeder-, water- en managementmaatregelen en stelde een hitte-actieplan op voor pluimveehouders. In dit artikel kan u enkele resultaten terugvinden.

Hittestress kan gezien worden als een optelsom van warmte afkomstig uit de omgeving en warmte afkomstig van het dier zelf (gecombineerd met de luchtvochtigheid). Zowel vleeskuikens als leghennen werden in de loop der jaren geselecteerd op basis van productiviteit. Deze dieren hebben daardoor een hoog metabolisme en produceren dus zelf ook heel wat warmte. Pluimvee heeft geen zweetklieren en door hun vederkleed is het niet makkelijk overtollige warmte vlot kwijt te raken. Ze zijn dus extra gevoelig voor hittestress.

_{Door hun hoge productiviteit maken de kippen van vandaag zelf ook veel warmte aan die ze moeilijk kwijtraken, zeker in warme periodes. Hijgen is een van de manieren waarop ze dit trachten te doen.} 

Gevolgen hittestress voor dieren

Hittestress doet dierenwelzijn, diergezondheid, technische prestaties en economische rendabiliteit (sterk) dalen, en er kan ook meer sterfte optreden in de stal. Bij vleeskuikens is er kans op een gereduceerde groei en een slechtere vleeskwaliteit; bij leghennen stijgt de kans op een verminderde leg of een slechtere eikwaliteit.

Hittestressmaatregelen

Vandaag worden al heel wat maatregelen genomen in de sector om hittestress bij pluimvee tot een minimum te beperken. Renée De Baets (ILVO/UGent) onderzocht in haar doctoraatsonderzoek de effectiviteit van verschillende voeder- en drinkwatermaatregelen en dit zowel bij vleeskuikens als bij leghennen (bruin en wit). Deze proeven gebeurden in het kader van het VLAIO LA-traject COOLCHICKS.

Leghennen

Bij de leghennen werd o.a. gekeken naar het effect van het toedienen van betaïne. Betaïne is een stof die de waterbalans regelt in de cellen en die daarom vaak als supplement toegediend wordt aan pluimvee tijdens hittegolven. In de uitgevoerde proef bleek deze supplementatie de leghennen echter onvoldoende te beschermen en waren een verminderde leg en brozere eischalen te zien tijdens de hitteperiode. Ook het tijdelijk minder voederen van de leghennen leverde niet de verhoopte resultaten op.

Mogelijk effect genetica?

Uit de proeven bleek wel dat witte leghennen gevoeliger zijn voor hittestress dan bruine leghennen. Men zou daaruit kunnen besluiten dat genetica een impact kan hebben wanneer het gaat om hittestress. Kanttekening die hierbij gemaakt moet worden is dat de witte leghennen onder normale omstandigheden vaak efficiënter presteren dan bruine leghennen, waardoor de dalingen tijdens hittestress mogelijks sterker zichtbaar zijn bij de witte hennen in vergelijking met hun bruine soortgenoten.

Renée De Baets: “Genetica van kippen kan een effect hebben op de gevoeligheid van de dieren voor hittestress. Het is alvast een beloftevolle piste om verder te onderzoeken”.

Vleeskuikens - voeder

Bij vleeskuikens werden proeven uitgevoerd waarbij het rantsoen werd aangepast, o.a. een verlaagd ruweiwitgehalte en/of een verhoogd ruwvet-gehalte. Uit de proeven bleek dat voederaanpassingen bij vleeskuikens wel degelijk de impact van hitte op de prestaties van de vleeskuikens kunnen beïnvloeden tijdens de afmestfase, wanneer de vleeskuikens op hun zwaarst zijn en het risico op hittestress dus het grootst is.

Een verlaging van het ruweiwit-gehalte in het voeder kan de warmteproductie, die gepaard gaat met de vertering, verlagen bij vleeskuikens. Een lager ruweiwit-gehalte in het voeder leidt bij normale temperaturen echter tot een tragere groei en slechtere voederconversie, maar tijdens hittedagen verdwijnt dit nadeel. Een gelijkaardig effect was te zien bij de rantsoenen met een hoger ruwvet-gehalte. Dit hogere vetgehalte kan ervoor zorgen dat de dieren op hete dagen (wanneer ze minder eten) toch voldoende energie binnen krijgen. Ook hier was er op de normale dagen een negatief effect te zien van het hogere vetgehalte in het voeder op zowel groei als voederconversie. Maar dit effect verdween opnieuw tijdens de hete dagen.

Renée De Baets: “Beide voederstrategieën bij vleeskuikens bleken negatieve effecten te hebben onder normale omstandigheden, maar vertoonden wel veel potentieel tijdens hete periodes. Dat maakt het formuleren van een optimaal rantsoen bij wisselende klimaatomstandigheden bijzonder complex”.

Vleeskuikens - water

De impact van drinkwateradditieven zoals polyfenolen, essentiële oliën, betaïne en functionele aminozuren werd ook onderzocht. Geen van de gangbare maatregelen bleek in de proeven effectief te resulteren in minder hittestress of betere prestaties op hete dagen. Sommige behandelingen hadden zelfs ongewenste neveneffecten zoals een lagere voederopname of een slechtere vleeskwaliteit bij het gebruik van functionele aminozuren. Mogelijks kunnen deze effecten anders zijn in praktijkomstandigheden, waar bvb. andere drinkwaterdebieten gehanteerd worden.

_{Renée De Baets (in het midden) verdedigde eind mei haar doctoraatsonderzoek rond hittestress bij pluimvee.
De proeven werden uitgevoerd in kader van het VLAIO LA-traject Coolchicks.}

Hitte-actieplan en voorspellende tools

De effectiviteit van maatregelen blijkt dus sterk afhankelijk van de specifieke omstandigheden. Het is daarom belangrijk dat er ingezet wordt op een correcte risicobeoordeling door de pluimveehouders zelf, en op beslissingsondersteunende tools waarmee zij de juiste maatregelen op het juiste moment op hun bedrijf kunnen nemen. Daarbij dient zeker rekening gehouden te worden met mogelijke interacties tussen omgevingsgerelateerde factoren (bvb. aanwezigheid van koeling), en diergebonden factoren (bvb. lichaamsgewicht). Renée De Baets stelde daarom een hitte-actieplan op met voorspellende tools.

Online platform

Dit hitte-actieplan en de tools zijn gratis te raadplegen via www.pluimveeloket.be/coolchicks. Pluimveehouders kunnen er het risico op hittestress in hun regio, en specifiek in een stal met hun specificaties opzoeken en vervolgens checken welke maatregelen ze het best nemen, zowel op korte als lange termijn. Ook de resultaten van de proeven die Renée uitvoerde tijdens haar onderzoek zijn online terug te vinden.

Besluit

Hittegolven zullen ook bij ons steeds meer voorvallen en het is belangrijk hier tijdig op in te spelen om hittestress bij (gevoelig) pluimvee te reduceren. Via het online platform www.pluimveeloket.be/coolchicks kunnen pluimveehouders het hitte-actieplan en de bijhorende tools raadplegen. Door tijdig de juiste maatregelen te nemen kan veel dierenleed voorkomen worden.

Auteurs: Karolien Langendries (Pluimveeloket) - Evelyne Delezie & Renée De Baets (ILVO) - Kris De Baere (Proefbedrijf Pluimveehouderij) (gebaseerd op ILVO-persbericht)
Publicatiedatum: juli 2026