PRAKTISCHE DUURZAAMHEIDSSCAN
GEEFT VLEESKUIKENHOUDERS INZICHT
IN STERKE PUNTEN EN VERBETERKANSEN
Voer nu zelf ook de duurzaamheidsscan uit!
Waar moet je als vleeskuikenhouder op inzetten als het gaat om duurzaamheid? De vraag naar kippenvlees blijft de komende jaren wellicht stijgen, terwijl consumenten steeds hogere eisen stellen aan duurzaamheid. Maar wat betekent dat concreet voor je bedrijf? Duurzaamheid is een complex begrip: het gaat niet alleen om klimaat & milieu, diergezondheid & dierenwelzijn, maar ook om de economische levensvatbaarheid en het sociale welzijn van de landbouwer. Het is het niet altijd even duidelijk hoe goed een bedrijf scoort op elk van deze duurzaamheidsaspecten, maar met de duurzaamheidsscan die in het VLAIO LA-traject DUVAKI werd ontwikkeld, komt daar verandering in.
Eenzijdige benadering onvoldoende
Ondanks de toenemende maatschappelijke en beleidsmatige aandacht voor duurzaamheid, hebben veel pluimveehouders nog geen duidelijk beeld hoe ze op dit gebied scoren. Daardoor zijn ze zich er niet steeds bewust van voor welke duurzaamheidsaspecten in hun dagelijks management verbetering mogelijk, of zelfs noodzakelijk is. Daarnaast richten veehouders die wél al actief inzetten op duurzaamheid zich vaak op één aspect ervan, zoals een efficiënt energieverbruik. Hoewel dit waardevol is, kan een eenzijdige focus ten koste gaan van andere duurzaamheidsaspecten.
Bestaande meetinstrumenten hebben meestal ook een beperkte focus. Ze brengen vaak slechts één dimensie in kaart, zoals het economische plaatje of de milieu-impact, terwijl de diergezondheids- en welzijnsaspecten en het sociale luik onderbelicht blijven. Voor een écht duurzame productie is een holistische benadering, waarbij alle dimensies samen worden bekeken, essentieel.
DUVAKI
Om hieraan tegemoet te komen, werd in het VLAIO LA-traject DUVAKI – “Duurzaamheidsscan voor varkens- en vleeskuikenbedrijven” – een multidimensionale duurzaamheidsscan ontwikkeld voor vleesvarkens- en vleeskippenbedrijven. Deze beoordelings-, informatie- en benchmarkscan wil veehouders een gestructureerd inzicht geven in hun prestaties binnen de vier duurzaamheidspijlers: diergezondheid/dierenwelzijn, economisch, ecologisch en sociaal. De scan werd ontwikkeld en geëvalueerd in nauwe samenwerking met veehouders, experten en andere stakeholders.
Scoren van diverse indicatoren
Via de scan worden binnen elke duurzaamheidspijler verschillende indicatoren op het bedrijf gescoord (fig.1) en vergeleken met referentiewaarden, gebaseerd op beschikbare statistieken van overheids- en landbouworganisaties of literatuur. Zo bevat de pijler diergezondheid & dierenwelzijn o.a. indicatoren met betrekking tot ziektes en aandoeningen, uitvalspercentage, bezettingsdichtheid en bioveiligheid. Binnen de ecologische pijler vallen o.a. energie- en waterverbruik, voedersamenstelling (eiwit-/fosforgehalte) en ammoniakemissiereducerende maatregelen. De economische pijler omvat rendabiliteit, voederkost en familiaal arbeidsinkomen. Tot slot richt de sociale pijler zich op arbeidsomstandigheden, work-life balance en werkplezier.
Figuur 1. De duurzaamheidsscan toont varkens- en vleeskuikenhouders hoe duurzaam hun bedrijf is op basis van indicatoren binnen de vier duurzaamheidspijlers: diergezondheid/dierenwelzijn, economische levensvatbaarheid, ecologische impact en sociaal welzijn.
Duurzaamheidsscan
Om de duurzaamheid van het bedrijf in kaart te brengen, vult de varkens- of pluimveehouder online een vragenlijst in. Deze bevat momenteel 56 vragen en neemt ongeveer 30 tot 60 minuten in beslag. Verwerking van de resultaten gebeurt volledig anoniem. Na het invullen van de scan ontvangt de veehouder onmiddellijk een rapport met daarin zijn resultaat.
Rapport
Het rapport bestaat uit drie onderdelen. Als eerste bevat het een duurzaamheidsster (fig.2), een visueel overzicht met per duurzaamheidspijler de twee best en de twee minst scorende indicatoren voor dat bedrijf. Het tweede deel geeft per duurzaamheidspijler de bedrijfseigen scores voor de indicatoren van die specifieke pijler (fig.3). Sterke punten worden in groen aangegeven, aandachtspunten in rood, inclusief concrete adviezen en tips om deze te verbeteren. Tot slot geeft het rapport ook meer gedetailleerde informatie en praktische aanbevelingen per indicator. Bovendien kan de vleeskuikenhouder zijn prestaties via benchmarking anoniem vergelijken met die van collega’s.
Figuur 2. De duurzaamheidsster geeft een visueel overzicht van de bedrijfsresultaten, met per duurzaamheidspijler de twee best en de twee minst scorende indicatoren. Hoe langer een ‘taartstuk’, hoe beter het resultaat; hoe korter, hoe lager de score.
Eerste resultaten
De duurzaamheidsscan werd intussen al ingevuld door 56 commerciële Vlaamse vleeskippen- en vleesvarkensbedrijven. De voorlopige resultaten van de 23 vleeskuikenbedrijven toonden over het algemeen goede scores voor de indicatoren liquiditeit, gemiddeld uitvalspercentage, bioveiligheid, aantal dood aangevoerde dieren bij het slachthuis (dead-on-arrival) en totaal energieverbruik. Minder sterke scores waren dan weer te zien voor rendabiliteit, duurzaam watergebruik en het gebruik van laag-fosfor voeder.
Voor een aantal aspecten waren er grote verschillen tussen de bedrijven. Zo varieerde het gebruik van hernieuwbare energie van 0 tot 98% van het totale energieverbruik. Ook voor de meeste economische indicatoren was de spreiding groot: solvabiliteit zat tussen 11 en 90%, terwijl het familiaal arbeidsinkomen per m² staloppervlakte uiteenliep van €2,02 tot zelfs €291,23.
Vleeskuikenhouders gaven zichzelf vaak zeer goede scores in de sociale pijler, zoals voor management, toegang tot advies & kennis en economisch perspectief. Netwerk en arbeidsomstandigheden scoorden dan weer wat lager.
Figuur 3. Per duurzaamheidspijler ziet een deelnemende vleeskuikenhouder de resultaten van alle indicatoren. Sterke punten worden in groen, aandachtspunten in rood weergegeven. Voor elk aandachtspunt bevat het rapport praktische adviezen en tips, zodat de vleeskuikenhouder er direct mee aan de slag kan.
Zelf proberen?
Op basis van de eerste resultaten werd de scan verder aangepast en bijgestuurd. Intussen staat deze online en kan je hem zelf ook invullen om te weten hoe je scoort met je (vleeskuiken)bedrijf op gebied van duurzaamheid. Je vindt de tool via https://duvaki.ilvoonline.be. Belangrijk te weten is dat de referentiewaarden jaarlijks geüpdatet zullen worden met de meest recent beschikbare cijfers. Wenst u nog meer info rond de scan, kan u altijd contact opnemen met len.mertens@ilvo.vlaanderen.be.
Auteurs: Len Mertens, Annatachja De Grande, Eline Kowalski, Evelyne Delezie, Thomas Van Daele, Marijke Aluwe (ILVO) – Karolien Langendries (Pluimveeloket)
Publicatiedatum: April 2026